Toon alle thema's »

Teken en de ziekte van Lyme

teken

De ziekte van Lyme, ook wel Lyme Borreliose, zoönose, parasitose of Lyme disease genoemd, wordt overgedragen door teken. Als een teek ons bloed opzuigt, vindt er immers een contact plaats tussen onze huid en het spijsverteringsstelsel van de teek, dat de bacterie Borrelia kan bevatten indien ze geïnfecteerd is. Die bacterie kan gevaarlijk zijn: ze kan namelijk bepaalde organen en stelsels bereiken – zoals het zenuwstelsel, de huid, en de gewrichten. Er bestaat een antibiotische behandeling tegen de ziekte van Lyme, maar indien men niet over de antibiotica beschikt of indien ze te laat worden ingenomen, evolueert de infectie in drie stadia die zich kunnen verspreiden over meerdere jaren, en die uiteindelijk zelfs een chronische ziekte kunnen veroorzaken. Hoe sneller de ziekte van Lyme dus wordt behandeld, hoe groter de kans op genezing.

Teken

Wat zijn teken?

Teken zijn kleine spinachtige insecten, ze hebben dus acht poten en een rond lichaam, dat zwart, bruin, grijs, oranje of wit kan zijn. Er bestaan verschillende tekensoort maar ze zijn allemaal te vinden in hoog gras en beboste gebieden zoals bossen, duinen, parken, en alle andere groene zones. Teken komen bijgevolg het vaakst in contact met kinderen, landbouwarbeiders, wandelaars en joggers, maar ook met tuiniers, andere sportievelingen, dieren, etc. Ze zijn elk jaar talrijk aanwezig, vooral in de periode vanaf de lente tot en met de zomer.

Ze klampen zich vast aan de huid van gewervelden om zich te voeden met hun bloed. Ze kunnen zich dus nestelen op de huid van een dier, meestal een zoogdier, of op die van een mens. Vaak vindt men teken bij honden. Bij de mens is het slachtoffer vaak een kind omdat kinderen vaker in het gras en bos spelen dan volwassenen. De persoon of het dier waarop de teek leeft, wordt “gastheer” genoemd.

Hoe draagt een teek de ziekte van Lyme over?

Om het bloed te zuigen van hun gastheer, duwen teken hun kop met weerhaken in de huid. Op die manier hebben ze toegang tot de kleinere bloedvaatjes die de huid van bloed voorzien. Het is niet de tekensteek of -beet zelf die verantwoordelijk is voor de besmetting met de ziekte van Lyme, maar de Borrelia-bacterie. Die bacterie is echter niet altijd aanwezig bij elke teek. Daarom ontwikkelt gelukkig niet iedereen die gebeten wordt door een teek de ziekte van Lyme.

Draagt een teek altijd de ziekte van Lyme over?

Indien de teek geïnfecteerd is door de Borrelia-bacterie, kan ze deze overdragen op de gastheer via haar speeksel. Om dat te kunnen doen, is het wel noodzakelijk dat ze meerdere uren op de huid blijft zitten (meer dan 12 uur). Het is immers zo dat, wanneer ze onmiddellijk of snel genoeg wordt verwijderd, ze doorgaans niet besmettelijk zal zijn. Zelfs niet als ze al een huidletsel heeft opgeleverd.

Hoe kan ik een teek herkennen?

Teken zijn zichtbaar voor het blote oog: het zijn kleine, zwarte of bruine insecten die veelal een oranje of witte buik hebben. Op de huid kunnen ze simpelweg lijken op een klein, zwart puntje. Soms zijn tekenbeten voelbaar door de gastheer, maar ze kunnen evenzeer onopgemerkt voorbijgaan. Daarnaast kan er rondom de beet een rode zone ontstaan, maar dit gebeurt ook niet altijd. Wanneer teken te lang blijven zitten, kan dit gevaarlijk worden omdat sommige teken de ziekte van Lyme met zich meedragen. De tekenbeet zal dan een aantal nare symptomen met zich mee brengen. Wanneer je merkt dat je symptomen hebt na een tekenbeet is het belangrijk om de huisarts te raadplegen. Deze zal dan antibiotica voorschrijven. De symptomen van ziekte van Lyme worden verder in de tekst nog beschreven.

Inspecteer geregeld je lichaam, die van je partner, die van je kinderen of van je huisdier, zeker wanneer je een wandeling hebt gemaakt in de natuur. Wanneer je teken gaat zoeken, is het belangrijk om vooral in de huidplooien te kijken. Teken houden ervan zich te nestelen in warme en vochtige zones, met name in de huidplooien: d.w.z. de elleboog- of knieholte, de oksel, de liezen of zelfs achter de oren. Een grondige inspectie is dus onontbeerlijk!

Hoe kan ik teken verwijderen?

Krab niet aan de teek, drenk haar niet in alcohol, probeer ze niet met zeep te verwijderen en vermijd het weghalen ervan met een normaal pincet aangezien je daarmee het risico loopt de kop van de teek in de huid te laten zitten, waarmee je het risico op een besmetting met de Lymeziekte enkel vergroot. Gebruik steeds een speciale tekentang om een teek te verwijderen, of het nu bij een kind, een hond of bij katten is. desinfecteer de getroffen zone niet totdat de teek effectief is weggehaald en controleer de zone rondom de tekenbeet gedurende enkele dagen. Zorg er steeds voor dat de teek volledig weg is. Wanneer je de teek niet goed verwijderd, kan dit namelijk zorgen voor een infectie of in het geval van een Lyme besmetting, voor de ziekte van Lyme.

Hoe vermijd ik een teek?

Er bestaan bepaalde afwerende producten tegen teken, maar de beste bescherming blijft nog steeds het dragen van aangepaste kledij zoals broeken,  bloezen of hemden met lange mouwen, gesloten schoenen en hoeden, zeker voor kinderen.

N.B.: om alles te weten te komen over teken bij onze dierenvrienden, kan je ons artikel over dit specifieke onderwerp lezen!

De oorzaak van besmetting en symptomen van de ziekte van Lyme

De ziekte van Lyme is een infectieziekte die ontstaat door besmetting met een bepaalde bacterie, namelijk de Borrelia-bacterie. De teek kan hiervan een draagster kan zijn. De teek zelf loopt deze bacterie op wanneer ze zich voedt met bloed van dieren zoals knaagdieren, bijvoorbeeld muizen of eekhoorns, vogels en andere zoogdieren, zoals paarden, honden, en geiten. Bij deze dieren ontwikkelt de ziekte van Lyme zich niet. De teek neemt dus enkel de bacterie in haar spijsverteringsstelsel op en geeft het aan mensen door wanneer ze zich met hun bloed voedt. Houd er wel rekening mee dat de teek ongeveer twaalf uur gehecht moet zijn aan de huid voor er een risico op besmetting kan ontstaan. Om de ziekte van Lyme effectief op te lopen dien je dus te worden gestoken door een geïnfecteerde teek, die vervolgens de kans krijgt zichzelf gedurende enkele uren te voeden met je bloed. Je kan de ziekte van Lyme niet krijgen van een persoon die besmet is. De ziekte is namelijk niet besmettelijk van mens op mens. Ook honden kunnen trouwens besmet raken met de ziekte van Lyme.

 De symptomen van de ziekte van Lyme

De klachten van de chronische ziekte van Lyme kunnen moeilijk waar te nemen zijn, en uiten zich niet altijd maar de gevolgen kunnen zeer ernstig zijn. Hoewel de ziekte opz ich niet dodelijk is, kunnen de symptomen zo ernstig worden dat ze dodelijk worden. Een goed voorbeeld hiervan zijn de hartritmestoornissen de ziekte van Lyme kan veroorzaken. Ze kan zodoende onopgemerkt voorbijgaan of verward worden met andere ziektes. Het verloop van de ziekte ontwikkelt zich in drie grote fases:

ziekte van lyme symptomen

 Het eerste stadium: Erythema Migrans

In het initiële stadium van de ziekte, zijn de symptomen nog afwezig in 50% van de gevallen. De volgende symptomen uiten zich bij de overige 50%:

  • Erythema migrans (EM): roodheid die verschijnt tussen drie en dertig dagen na de tekensteek. De roodheid neemt een ovale vorm aan en strekt zich uit rond de prikplaats, en is in het midden roder dan aan de randen. Soms kan een witte cirkel ertussen waarneembaar zijn. De plek jeukt niet. Ze komt het vaakst voor ter hoogte van de benen, maar soms ook op de armen en het gezicht.
  • Uitzonderlijk komen ook de volgende symptomen voor:
  • Hoofdpijn;
  • Spierpijn, nekstijfheid;
  • Lichte koorts (dat doorgaans enkele uren na de beet ontstaat);
  • Vermoeidheid;
  • Gezwollen lymfeklieren (wat duidt op de verspreiding van de bacteriën in het lichaam).

Er bestaan antibiotica tegen de ziekte van Lyme, maar ook zonder een antibioticumkuur zal het letsel vanzelf verdwijnen (maar wel terugkeren in het volgende stadium van de ziekte).

 Het tweede stadium van de Lymeziekte: Gedissemineerde infectie

Deze fase kan zich na enkele weken of zelfs maanden uiten, na het verdwijnen van de erythema migrans, en kan voor sommigen pas het eerste signaal zijn van de ziekte van Lyme, aangezien er in de meerderheid van de gevallen geen roodheid van de huid waar te nemen is in de eerste fase. De symptomen zijn uiteenlopend:

 Huidsymptomen

Het (opnieuw) optreden van roodheden op de huid, vergelijkbaar met de roodheden die in de beginfase van de ziekte van Lyme zijn waargenomen.

 Neurologische symptomen (neuroborreliose)

  • Pijn op de prikplaats;
  • Beschadiging van de nervus facialis (neuralgie, verlamming van het gezicht);
  • Hoofdpijn;
  • Meningitis;
  • Nekstijfheid;
  • Slaapstoornissen;
  • Verstoring van het gehoor.

 Gewrichtssymptomen (zeldzamer in Europa)

  • Gewrichtspijn of -ontsteking (vooral in de knie, elleboog of schouder);
  • Spierpijn;
  • Pijn in de ledematen.

 Hart- en ademhalingssymptomen (zeldzaam)

  • Flauwvallen (bewustzijnsverlies);
  • Hartkloppingen;
  • Pijn in de borst;
  • Hartritmestoornissen;
  • Moeilijkheden bij het ademhalen.

 Derde stadium van de Lymeziekte: Chronische lymeborreliose

 Deze fase uit zich pas maanden, of zelfs jaren na een beet van de geïnfecteerde teek. De ziekte van Lyme wordt uiteindelijk dus chronisch en de symptomen zijn steeds meer uitgesproken. Bovendien kan ze gepaard gaan met hartproblemen, spijsverteringsproblemen, zenuwaandoeningen of spieraandoeningen. Symptomen zoals sinusitis, artritis of tinnitus (oorsuizen) zijn moeilijk toe te wijzen aan de ziekte van Lyme, maar komen ook voor.

Andere symptomen die zich kunnen uiten:

 Huidsymptomen

  • Ontsteking van de huid die zelfs tot atrofie kan leiden (chronische atrofische acrodermatitis of de ziekte van Pick Herxheimer);
  • Huidlymfocytoom: rode of paarse knobbel die vaak op het gezicht of de oorlel verschijnt en meestal vanzelf verdwijnt (soms al aanwezig in de secundaire fase).

 Gewrichtssymptomen

  • Aanhoudende of verergerende artritis of polyartritis, soms met zwelling van gewrichten zoals knieën, ellebogen, heupen, schouders of polsen.

 Zenuw- en oogaandoeningen

  • Oogproblemen;
  • Geheugenproblemen;
  • Concentratieproblemen, vermoeidheid;
  • Depressiviteit of zelfs agressiviteit;
  • Neuromusculaire aandoeningen (spierzwakte, motorische stoornissen).

 Preventie van de Lymeziekte

preventie ziekte van lyme

Het belangrijkste onderdeel van de preventie van een tekenbeet is simpelweg het vermijden ervan. Dit doe je door wandelingen in hoog gras met blote benen te vermijden. Volg paadjes of wandelwegen en draag een broek en een bloes met lange mouwen wanneer je gaat wandelen in een bos, of in andere groene gebieden. Controleer ’s avonds steeds de belangrijkste lichaamszones op tekenbeten.

Een andere mogelijkheid is het gebruiken van teekwerende producten, aan te brengen op de kleding ofwel direct op de huid. Gelieve ook bij de huisdieren op zoek te gaan naar teken, en teekwerende producten te gebruiken op hun vacht.

 Indien je gestoken bent door een teek, is het van belang deze zo snel mogelijk weg te halen. Je kan ze verwijderen met een speciaal tekenpincet, of met een pincet met afgeronde randen. Schuif het voorwerp tussen de huid en het insect en draai vervolgens voorzichtig tegen de wijzers van de klok in. Desinfecteer vervolgens met alcohol de plaats van de tekenbeet.

Controleer de zone van de tekenbeet gedurende de daaropvolgende dagen, en daarna wekelijks om een eventuele roodheid op te merken. Indien er effectief een letsel optreedt, is het belangrijk om de evolutie ervan op te volgen, en een specialist te contacteren indien het letsel zich uitbreidt.

 Zelftest van de ziekte van Lyme

 Wist je al dat er ondertussen een zelftest bestaat voor de Lymeziekte? De test maakt het mogelijk te controleren of er zich een verhoogde hoeveelheid antistoffen tegen de verantwoordelijke bacterie van Lyme – oftewel een recentelijke infectie van de bacterie –  in het bloed bevindt, met name tussen twee en zes weken na de tekensteek. Indien je bent gestoken door een teek waarvan je denkt deze te laat te hebben verwijderd, aarzel dan niet om de test te doen opdat je gerust kan zijn. Opgepast, in geval van een positief resultaat, dien je zonder twijfel je dokter te consulteren.

 Vaccinatie tegen de ziekte van Lyme

 Er bestaat geen vaccinatie voor de ziekte van Lyme, aangezien ze ontstaat door een bacterie. Niettemin bestaat er een vaccin tegen tekenencefalitis. Deze ziekteverwekker, die verantwoordelijk is voor neurologische aandoeningen, wordt ook door de teek overgedragen aan de hand van flavivirussen. Vermits ze veroorzaakt wordt door een virus, bestaat hier wel een vaccin voor. Indien je een vakantie in de natuur of in de bossen plant, overweeg dan zeker een inenting tegen tekenencefalitis.

 De diagnose van de ziekte van Lyme

 De klinische diagnose berust eerst en vooral op de observatie van het eventueel aanwezige letsel, en op de analyse van de activiteiten van de patiënt. De dokter kan vervolgens een bloedonderzoek afnemen om te controleren of er antistoffen tegen de bacterie aanwezig zijn in het bloed, hoewel een infectie niet altijd aangetoond kan worden op basis van de bloedafname, zeker niet in het eerste stadium van de ziekte. In geval van twijfel kunnen andere testen plaatsvinden, zoals een elektrocardiogram of verschillende monsters (huid, cerebrospinaal, gewricht, enz.). Desondanks blijft een differentiële diagnose in geval van de ziekte van Lyme erg moeilijk uit te voeren omdat de symptomen ervan tijdens de verschillende stadia geassocieerd kunnen worden met verschillende andere ziektes.

De behandeling van de ziekte van Lyme

Een vraag die zeer vaak gesteld wordt met betrekking tot Lyme is: is de ziekte van Lyme te genezen? Hoewel Lyme een chronische zieikte is, kan het echter wel behandeld worden wanneer je er op tijd bij bent. De behandeling van de ziekte bestaat voornamelijk uit een antibioticumbehandeling. De antibiotica zal doorgaans niet preventief gebruikt worden, maar zal eerder voorgeschreven worden indien de patiënt reeds lijdt aan de ziekte van Lyme. De antibiotica maakt het mogelijk de Lymeziekte te genezen in het eerste stadium. Wat de andere stadia betreft, kan de behandeling enorm verschillen. Zo kan het een ziekenhuisopname met zich meebrengen en kan de toediening van corticoïdes bovendien nodig zijn in geval van hartritmestoornissen. Bepaalde patiënten, waaronder zij die een neuroborreliose hebben ontwikkeld, kunnen nog steeds last hebben van subjectieve stoornissen tot tien jaar na herstel. De ziekte van Lyme kan dus als “chronisch” worden beschouwd.

 De complicaties van de ziekte van Lyme

De belangrijkste complicaties zijn de verergering van symptomen die zich uiten in het tweede of derde stadium. Sommige complicaties zouden mogelijk chronisch kunnen worden, en/of ernstige gevolgen kunnen hebben. Het is dus beter veel belang te hechten aan het vermijden van de ziekte van Lyme of van het op tijd op te sporen, door teken snel genoeg weg te halen en eventuele tekenbeten aandachtig te controleren.